Digitale transformatie bij waterschappen

Van ‘5 voor 12’ naar de eredivisie

Digitale transformatie is ingewikkeld. Voor de ene organisatie nog net wat meer dan voor de andere. Die complexiteit zien we terug in grote onderlinge tempoverschillen tussen waterschappen. We gingen als Ynformed met hen in gesprek over dit proces en delen graag onze kijk op dit thema. Zijn tempoverschillen erg? Waardoor ontstaan ze? En hoe voorkom je als waterschap dat je de koplopers uit beeld verliest?

Medicijnresten, terugdringen van energieverbruik, extreme neerslag (en droogte): de uitdagingen waar waterschappen mee te maken hebben, zijn niet gering. De gedroomde antwoorden hebben bijna altijd een ICT-component. Denk aan oplossingen als vroegtijdige signalering van vreemde stoffen op basis van data-analyses, slimme aansturing van waterzuiveringen en real-time control over het watersysteem. Oplossingen waar waterschappen allemaal warm voor lopen, maar ook behoorlijke eisen en randvoorwaarden stellen aan je data- en ICT-infrastructuur. Digitalisering en digitale transformatie staat mede daardoor hoop op de agenda en is steeds urgenter geworden. Dat laatste zien we (gelukkig) terug in de manier waarop projecten tot stand komen: er wordt minder geïnnoveerd omdat het sexy en leuk is, en steeds meer vanuit noodzaak aan te sluiten bij maatschappelijke behoeften en opgaven.

We zijn op weg met digitale transformatie

De afgelopen maanden zijn we met Ynformed bij het merendeel van de waterschappen langs geweest om mogelijkheden voor de toepassing van data science te verkennen. We spraken met mensen uit ICT-afdelingen, uit de operationele afdelingen en met bestuurders. Stuk voor stuk interessante gesprekken, waarbij het goede nieuws is dat digitalisering bij ieder waterschap als nummer 1 op de agenda staat. Maar met enkel die bewustwording zijn we er nog lang niet. ‘Onder de motorkap’ moet nog veel gebeuren. Jaap van der Veen, programmamanager bij Waterschap Zuiderzeeland, noemde in het gesprek dat we met hem hadden de twee hoofdlijnen:

  • Het toegankelijk maken van data en het valideren van datakwaliteit (= basis op orde) en
  • het ontwikkelen van digitale oplossingen om datagedreven te werken (= transformatie).

De focus ligt nog vooral op de basis op orde maken. Geïmplementeerde datagedreven oplossingen die tot andere, betere werkwijzen hebben geleid, zijn minder goed vindbaar. De Sectorscan Digitalisering stelt dat het ontbreekt aan gezamenlijke strategie, verandervermogen en capaciteit, waardoor de realisatie achterblijft. Slechts 30 procent van wat moet, afgaande op de checklist die volgt uit het Digikompas, is daadwerkelijk ook afgerond. Ja, het is vijf voor twaalf…

Koplopers en volgers

Wat opvalt zijn de grote onderlinge tempoverschillen op het gebied van digitale transformatie. Waar de één nog aan de vooravond staat, transformeren de koplopers mondjesmaat in de richting van het datagedreven werken. Is dat erg? Nee, wij denken niet dat dat erg hoeft te zijn. Onderlinge tempoverschillen kunnen zelfs een voordeel zijn. Waar de één uitblinkt in het vormgeven van de centrale regie van het verzorgingsgebied (zoals regiekamer Tiel) en de ander in digitale dienstverlening (Waternet) ligt een mooie basis voor kennisuitwisseling. Je houdt elkaar scherp, deelt kennis, leert van elkaars ervaringen en kunt gebruik maken van elkaars ontwikkelde toepassingen. Samenwerken op die manier is echter lang niet altijd vanzelfsprekend in de waterschapsector. De kans bestaat daardoor dat individuele waterschappen op dezelfde onderwerpen voorop willen lopen, en daardoor (onbewust) met elkaar gaan concurreren. En ook coalition of the willing (inzetten op de kracht van koplopers) kent risico’s: waterschappen die net iets verder achter raken, verliezen het zicht op de kopgroep en kunnen zich niet meer aan hen optrekken. Gevolg: het verschil wordt nóg groter.

Samen naar de eredivisie

Het nieuwe Waterschapshuis (zie ook Koersplan HWH) gaat een belangrijke rol spelen in het voorkomen van deze situaties, zo bleek uit het gesprek dat we hadden met Gerard Smits. Zowel bij het aanjagen en verbinden van initiatieven als bij de opschaling van successen naar andere waterschappen. Terecht, want bij klimaatverandering, energietransitie en veiligheid gaat het niet om scoren met individuele successen. Om passende antwoorden te vinden willen en moeten we met z’n allen in de eredivisie spelen. Dat zelfstandige waterschappen over het algemeen onvoldoende verandervermogen in huis hebben, maakt samenwerking nog urgenter.

Digitale transformatie is geen lineair proces

We hebben ons na de gespreksronde ook afgevraagd hoe de tempoverschillen ontstaan. Een verklaring kan zijn dat digitale transformatie te vaak als een lineair proces wordt gezien. De Sectorscan onderscheidt grofweg drie fasen (Beginnen, Structureren, Transformeren). De eerste fase van digitale transformatie – Beginnen – roept vragen op. Waar moet je beginnen? Hoe ontwikkel je een centrale i-strategie ? En wat kan ik doen om het interne draagvlak van al mijn basis-op-orde-projecten (data warehousing) te vergroten? Wie met deze vragen worstelt, lijkt niet toe te komen aan de volgende fasen: het initiëren van innovatieve projecten en het implementeren van oplossingen (Structureren en Transformeren). De koplopers die het wel lukt, lopen uit.

Digitale transformatie is complex en raakt aan alle lagen van de organisatie. Wie deze ontwikkeling als een lineair proces ziet, zal moeite krijgen aan te klampen bij de kopgroep. Het sleutelen onder de motorkap is noodzakelijk, maar het betekent niet dat je de gehele basis op orde moet hebben om door te gaan naar de ‘volgende ronde’. Top-down visies en bottom-up ideeën kunnen gelijktijdig ontstaan. En basis-op-orde-projecten en data science-projecten kunnen parallel plaatsvinden. Kortom, de fases Beginnen, Structureren en Transformeren volgen elkaar niet op, maar lopen gelijktijdig naast elkaar.

Investeer niet alleen in randvoorwaarden

Het model The Bridge van Sogeti is een mooie manier dit verder uit te leggen. Dit model gaat over het bouwen van de brug tussen de huidige manier van werken en het nieuwe datagedreven werken, iets dat je doet met de hele organisatie. De brug leunt op vier pijlers die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

  • Rocket projects zijn projecten die de meerwaarde van de nieuwe manier van laten zien. Door het succes ervan te delen ontstaat (nog meer) vertrouwen en nieuwe energie. Rocket projects helpen daarnaast werkzaamheden te prioriteren en vergroten het draagvlak voor randvoorwaardelijke taken als data warehousing, waar de resultaten minder zichtbaar van zijn. Ook bieden ze aanknopingspunten voor samenwerking met andere waterschappen.
  • Data warehousing is een voorbeeld van de pijler Readiness: het realiseren van randvoorwaarden die nodig zijn om datagedreven werken realiteit te maken. Dan gaat het bijvoorbeeld om het op orde maken van het datawarehouse of het bijscholen van specifieke professionals.
  • Zorgen voor de juiste innovatiecultuur onder medewerkers valt onder Adoption. De organisatie moet open staan voor vernieuwing. Het organiseren van bijeenkomsten is iets dat daaraan bijdraagt.
  • Om ruimte te maken voor nieuwe werkwijzen, moeten bestaande werkwijzen die haaks staan op het nieuwe werken worden afgebroken. Dat noemen we Simplicity. Het is verleidelijk om het nieuwe naast het bestaande te blijven doen. Dat kan niet: zonder te snoeien gaat er niets bloeien.

Digitaal transformeren betekent dat in alle vier de pijlers moet worden geïnvesteerd. Lees hier meer over dit model.

Kansrijke toepassingen

Ons advies aan het huidige peloton en de ‘achterblijvers’ in de sector, is dus om niet te blijven hangen in de beginfase (= basis op orde), maar óók al aan de slag te gaan. Dat kan laagdrempelig door het organiseren van kennismeetings waarin stapsgewijs de ontvankelijkheid voor digitale trends als data science, sensoring, robotisering of drones wordt vergroot (Readiness). En het kan door Rocket Projects te formuleren op de gebieden die binnen het waterschap het meest kansrijk zijn (omdat de grootste impact kan worden gerealiseerd). Voor ons vakgebied, data science zijn dat:

  • Operational Excellence: Slimme aansturing van processen, zoals waterzuivering, pompen en gemalen, op basis van voorspelde waterkwantiteit en -kwaliteit. Op dit moment zijn we samen met waterschap Vechtstromen bezig met het voorspellen van het aanvoerdebiet van RWZI’s op basis van KNMI-data, Vitens-data en historische datasets. Doel hiervan is de belasting van de RWZI gelijkmatiger te maken en energie te besparen. Klik hier voor meer info.
  • Asset management: Het optimaliseren van systeemvervanging, voorspellen restlevensduur assets en het mogelijk maken van risicogestuurd onderhoud. We verkennen momenteel de kansen hiervan met verschillende waterschappen. Bij deze analyses is nauwkeurige registratie van data en bewaren van historische data over storingen en onderhoud belangrijk, omdat daarmee een goed model kan worden getraind. Door met data science aan de slag te gaan, kom je erachter welke data ontbreekt en hoe die data in de toekomst geregistreerd kan worden.
  • Calamiteitsmanagement: Real-time controle en inzicht in ongebruikelijke, verdachte situaties met als doel het geven van advies over benodigde acties. Met behulp van anomoly detection kan er bijvoorbeeld worden vastgesteld wanneer een hogere concentratie vreemde stoffen in effluent een logisch gevolg is van weersomstandigheden en waterstroming, en wanneer er mogelijk sprake is van illegale lozing of een andere calamiteit. De data science-techniek anomaly detection kan worden toegepast om te signaleren wanneer elementen in het watersysteem of de waterketen niet ‘normaal’ functioneren. Door dit vroegtijdig op te sporen kunnen calamiteiten beter worden gemanaged.

Innoveren gaat altijd gepaard met onzekerheid. Of een Rocket project slaagt weet je pas als je het doet. In beide gevallen leidt het tot resultaat. Lukt het niet om een bepaald inzicht te genereren met data science, dan weet je ook waarom het niet lukt. De data is bijvoorbeeld nog niet van voldoende kwaliteit, het is niet bijgehouden of je meet niet de juiste waarden. Een waardevol inzicht. Lukt het wel, dan kun je een next step zetten en een oplossing ontwikkelen. Een stap dichterbij die nieuwe vorm van werken aan de andere kant van de brug.

Nieuwsgierig hoe data science kan helpen bij digitale transformatie? Of interesse in een workshop ‘Innoveren met data science’ op locatie? We komen graag langs.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *